Wydalanie i osmoregulacja – zadania maturalne z biologii

Nerki i osmoregulacja

Jednostką funkcjonalną nerki jest nefron. W kłębuszku nerkowym zachodzi filtracja: pod ciśnieniem krwi do torebki Bowmana przechodzą woda, glukoza, aminokwasy, jony i mocznik, ale nie białka i krwinki – powstaje mocz pierwotny (ok. 180 l na dobę). W kanalikach zachodzi resorpcja zwrotna: wracają glukoza, aminokwasy, większość wody i jonów. Sekrecja kanalikowa usuwa do moczu m.in. niektóre jony i leki. Hormon antydiuretyczny (ADH, wazopresyna) zwiększa przepuszczalność kanalików zbiorczych dla wody, więc przy odwodnieniu powstaje mniej, ale bardziej zagęszczonego moczu. Głównym produktem przemiany azotowej u człowieka jest mocznik, wytwarzany w wątrobie.

Zapamiętaj

Filtracja – kłębuszek; resorpcja i sekrecja – kanaliki.
Glukoza w moczu ostatecznym = przekroczony próg nerkowy (np. przy cukrzycy).
ADH zwiększa zwrotne wchłanianie wody.
Białko w moczu sugeruje uszkodzenie kłębuszków.
Mocznik powstaje w wątrobie, a nie w nerkach.

Typowe błędy

Twierdzenie, że mocznik powstaje w nerkach.
Mylenie moczu pierwotnego z ostatecznym.
Pisanie, że ADH zwiększa ilość wydalanego moczu.

Wymagania podstawy programowej

XI.2.4.a konieczność regulacji osmotycznej w różnych środowiskach
XI.2.4.b istota wydalania; substancje wydalane
XI.2.4.c środowisko życia a rodzaj azotowego produktu przemiany materii
XI.2.4.d układy wydalnicze zwierząt
XI.2.4.e budowa a funkcja narządów układu moczowego człowieka
XI.2.4.f tworzenie moczu i jego regulacja hormonalna
XI.2.4.g badanie ogólne moczu w profilaktyce
XI.2.4.h dializa przy niewydolności nerek

Przykładowe zadania

Zadanie 1

1.1 Filtracja krwi i powstawanie moczu pierwotnego zachodzi w: (1 pkt)
- A. pętli Henlego
- B. kłębuszku nerkowym i torebce Bowmana
- C. kanaliku zbiorczym
- D. pęcherzu moczowym
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: B. kłębuszku nerkowym i torebce Bowmana
W kłębuszku pod wysokim ciśnieniem woda i drobne cząsteczki przechodzą z krwi do torebki Bowmana, tworząc mocz pierwotny. W kanalikach zachodzą resorpcja i sekrecja.
1.2 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)
- . Wydalanie to usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii.
- . Usuwanie niestrawionych resztek pokarmu to wydalanie.
- . Narządami wydalniczymi owadów są cewki Malpighiego.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: true, false, true
Wydalanie dotyczy produktów metabolizmu, np. mocznika czy CO₂. Niestrawione resztki nigdy nie weszły do komórek, więc ich usuwanie to defekacja, a nie wydalanie.
1.3 Wyjaśnij, dlaczego w moczu ostatecznym zdrowego człowieka nie ma glukozy, chociaż występuje ona w moczu pierwotnym. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Glukoza jest całkowicie wchłaniana zwrotnie do krwi w kanaliku proksymalnym (resorpcja z udziałem transportu aktywnego), więc nie trafia do moczu ostatecznego.
Glukoza przechodzi przez filtr kłębuszka, ale potem jest odzyskiwana w kanalikach nerkowych.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedzi Sprawdź swój poziom za darmo