Regulacja nerwowa i zmysły – zadania maturalne z biologii

Zadanie 1

1. 1.1 Prawidłowa kolejność elementów łuku odruchowego to: (1 pkt)

   • A. efektor – neuron czuciowy – ośrodek – neuron ruchowy – receptor
   • B. receptor – neuron ruchowy – ośrodek – neuron czuciowy – efektor
   • C. receptor – neuron czuciowy – ośrodek – neuron ruchowy – efektor
   • D. ośrodek – receptor – efektor – neuron czuciowy
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: C. receptor – neuron czuciowy – ośrodek – neuron ruchowy – efektor

   Bodziec odbiera receptor, neuron czuciowy przewodzi impuls do ośrodka (np. w rdzeniu), a neuron ruchowy – do efektora, czyli mięśnia lub gruczołu.

2. 1.2 Oceń, czy podane informacje o autonomicznym układzie nerwowym są prawdziwe. (1 pkt)

   • . Część współczulna przyspiesza pracę serca.
   • . Część przywspółczulna rozszerza źrenice w sytuacji stresu.
   • . Układ autonomiczny działa niezależnie od naszej woli.
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: true, false, true

   W sytuacji stresu źrenice rozszerza część współczulna. Przywspółczulna działa w spoczynku: zwęża źrenice, zwalnia serce i pobudza trawienie.

3. 1.3 Wyjaśnij różnicę między odruchem bezwarunkowym a warunkowym. Podaj jeden przykład odruchu warunkowego. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Odruch bezwarunkowy jest wrodzony i niezmienny (np. odruch kolanowy), a warunkowy jest nabyty – powstaje przez wielokrotne skojarzenie bodźca obojętnego z bezwarunkowym i może wygasnąć. Przykład: wydzielanie śliny na dźwięk otwieranego opakowania ulubionego jedzenia.

   Odruchy warunkowe powstają w wyniku uczenia się przez skojarzenie bodźców.

Zadanie 2

1. 2.1 Wyjaśnij, na czym polega akomodacja oka podczas patrzenia na przedmiot znajdujący się blisko. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Mięsień rzęskowy kurczy się, więzadełka soczewki rozluźniają się i soczewka staje się bardziej wypukła, co zwiększa jej zdolność skupiania światła – obraz bliskiego przedmiotu jest ostry na siatkówce.

   Przy patrzeniu z bliska mięsień rzęskowy się kurczy, więzadełka się rozluźniają, a soczewka staje się bardziej wypukła. Zwiększa się jej zdolność skupiająca i obraz bliskiego przedmiotu powstaje ostro na siatkówce.

2. 2.2 Wyjaśnij, dlaczego w półmroku słabo rozróżniamy barwy. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Barwy odbierają czopki, które działają tylko przy dużym natężeniu światła. W półmroku pracują głównie pręciki, wrażliwe na słabe światło, ale nierozróżniające barw.

   Barwy rozróżniają czopki, które potrzebują silnego światła. W półmroku widzimy głównie dzięki pręcikom – bardzo wrażliwym na światło, ale nierozróżniającym barw.

3. 2.3 Receptory zmysłu równowagi znajdują się w: (1 pkt)

   • A. ślimaku ucha wewnętrznego
   • B. błonie bębenkowej
   • C. trąbce słuchowej (Eustachiusza)
   • D. przedsionku i kanałach półkolistych ucha wewnętrznego
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: D. przedsionku i kanałach półkolistych ucha wewnętrznego

   Narząd równowagi tworzą przedsionek (woreczki) i kanały półkoliste ucha wewnętrznego. Ślimak zawiera receptory słuchu (narząd Cortiego), a błona bębenkowa należy do ucha środkowego.

4. 2.4 Podaj, do jakiego rodzaju receptorów (według rodzaju odbieranego bodźca) należą: 1) receptory siatkówki oka; 2) receptory węchu. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: 1) fotoreceptory; 2) chemoreceptory.

   Receptory dzieli się według rodzaju bodźca: fotoreceptory odbierają światło, chemoreceptory – substancje chemiczne (węch, smak), mechanoreceptory – bodźce mechaniczne (dotyk, słuch, równowaga).

5. 2.5 Wyjaśnij, dlaczego podczas silnego kataru słabiej odczuwamy smak potraw. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Odczuwanie smaku potraw w dużej mierze zależy od węchu, a podczas kataru obrzęk i wydzielina utrudniają dostęp cząsteczek zapachowych do receptorów węchu w jamie nosowej.

   To, co nazywamy smakiem potrawy, w dużej mierze zależy od węchu. Obrzęk błony śluzowej i wydzielina utrudniają dotarcie cząsteczek zapachowych do nabłonka węchowego.

Zadanie 3

W spoczynku wnętrze neuronu ma potencjał około −70 mV względem otoczenia. Po zadziałaniu bodźca o sile co najmniej progowej otwierają się kanały sodowe zależne od napięcia i potencjał rośnie do około +30 mV, a następnie otwierają się kanały potasowe i potencjał wraca do wartości spoczynkowej.

1. 3.1 Wyjaśnij, co powoduje depolaryzację błony neuronu po zadziałaniu bodźca progowego. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Otwierają się kanały sodowe i jony Na⁺ napływają do wnętrza neuronu zgodnie z gradientem stężeń, przez co wnętrze komórki staje się dodatnie względem otoczenia.

   Po otwarciu kanałów sodowych jony Na⁺ napływają do wnętrza neuronu zgodnie z gradientem stężeń i ładunku. Wnętrze staje się dodatnie względem otoczenia – to depolaryzacja.

2. 3.2 Wyjaśnij, dlaczego impuls nerwowy jest przewodzony szybciej we włóknach z osłonką mielinową niż we włóknach bez niej. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Osłonka mielinowa izoluje akson, dlatego depolaryzacja zachodzi tylko w przewężeniach Ranviera, a impuls przeskakuje od przewężenia do przewężenia (przewodzenie skokowe), co jest szybsze niż przewodzenie ciągłe.

   Mielina izoluje akson, więc depolaryzacja zachodzi tylko w przewężeniach Ranviera. Impuls „przeskakuje” między nimi – to przewodzenie skokowe, znacznie szybsze niż ciągłe.

3. 3.3 Za utrzymanie różnicy stężeń jonów Na⁺ i K⁺ po obu stronach błony neuronu odpowiada: (1 pkt)

   • A. acetylocholina
   • B. pompa sodowo-potasowa
   • C. osłonka mielinowa
   • D. kanały wapniowe
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: B. pompa sodowo-potasowa

   Pompa sodowo-potasowa w transporcie aktywnym (z użyciem ATP) wyprowadza 3 jony Na⁺ z komórki i wprowadza 2 jony K⁺, utrzymując gradienty potrzebne do powstania potencjału spoczynkowego.