Odżywianie się – zadania maturalne z biologii

Układ pokarmowy człowieka

Trawienie zaczyna się w jamie ustnej (amylaza ślinowa rozkłada skrobię). W żołądku kwas solny denaturuje białka, zabija drobnoustroje i aktywuje pepsynogen do pepsyny, która trawi białka. W dwunastnicy działają enzymy trzustki (trypsyna, amylaza, lipaza, nukleazy) i żółć, która emulguje tłuszcze, zwiększając powierzchnię działania lipazy – sama nie jest enzymem. Jelito cienkie ma kosmki i mikrokosmki, które ogromnie zwiększają powierzchnię wchłaniania; cukry proste i aminokwasy trafiają do krwi, a produkty trawienia tłuszczów do limfy. Jelito grube wchłania wodę, a bakterie jelitowe wytwarzają witaminę K. Wątroba magazynuje glikogen, detoksykuje i wytwarza żółć.

Zapamiętaj

Żółć emulguje tłuszcze, ale nie zawiera enzymów.
HCl: denaturacja białek, aktywacja pepsyny, ochrona przed bakteriami.
Kosmki i mikrokosmki = wielka powierzchnia wchłaniania.
Produkty trawienia tłuszczów wchłaniają się do naczyń chłonnych.
Enzymy trzustki działają w zasadowym środowisku dwunastnicy.

Typowe błędy

Nazywanie żółci enzymem trawiącym tłuszcze.
Twierdzenie, że pepsyna działa w jelicie cienkim.
Umieszczanie wchłaniania wody głównie w żołądku.

Wymagania podstawy programowej

XI.2.1.a adaptacje układów pokarmowych zwierząt do rodzaju pokarmu i sposobu pobierania
XI.2.1.b trawienie wewnątrzkomórkowe i zewnątrzkomórkowe
XI.2.1.c rola składników pokarmowych człowieka (białka pełno- i niepełnowartościowe, NNKT, błonnik, witaminy)
XI.2.1.d związek budowy odcinków przewodu pokarmowego z funkcją
XI.2.1.e rola wydzielin gruczołów w obróbce pokarmu
XI.2.1.f trawienie składników pokarmowych; doświadczenie z trawieniem skrobi
XI.2.1.g wpływ mikrobiomu na organizm człowieka
XI.2.1.h wchłanianie produktów trawienia
XI.2.1.i rola wątroby w przemianach wchłoniętych substancji
XI.2.1.j ośrodek głodu i sytości
XI.2.1.k zasady racjonalnego żywienia
XI.2.1.l zaburzenia odżywiania i ich skutki zdrowotne
XI.2.1.m przyczyny i profilaktyka otyłości
XI.2.1.n badania diagnostyczne układu pokarmowego (gastroskopia, kolonoskopia, USG)

Przykładowe zadania

Zadanie 1

1.1 Badaniem pozwalającym obejrzeć wnętrze jelita grubego jest: (1 pkt)
- A. gastroskopia
- B. spirometria
- C. elektrokardiografia (EKG)
- D. kolonoskopia
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: D. kolonoskopia
Kolonoskopia to endoskopowe badanie jelita grubego, ważne we wczesnym wykrywaniu raka. Gastroskopia dotyczy przełyku, żołądka i dwunastnicy.
1.2 Podaj dwa sposoby zapobiegania otyłości. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Regularna aktywność fizyczna; dieta dopasowana do zapotrzebowania energetycznego z ograniczeniem słodyczy i napojów słodzonych.
Otyłość rozwija się, gdy przez długi czas energia z pożywienia przewyższa wydatek energetyczny organizmu.
1.3 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)
- . Błonnik pokarmowy wspomaga perystaltykę jelit.
- . Białka niepełnowartościowe zawierają wszystkie aminokwasy egzogenne w odpowiednich proporcjach.
- . Witaminy A, D, E i K rozpuszczają się w tłuszczach.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: true, false, true
Białka pełnowartościowe (np. z jaj, mięsa, mleka) zawierają wszystkie aminokwasy egzogenne. W niepełnowartościowych brakuje któregoś z nich lub jest go za mało. Witaminy ADEK wchłaniają się razem z tłuszczami.

Zadanie 2

Do trzech probówek wlano po 5 cm³ kleiku skrobiowego. Do probówki 1 dodano 1 cm³ śliny, do probówki 2 – 1 cm³ śliny wcześniej przegotowanej i ostudzonej, a do probówki 3 – 1 cm³ wody destylowanej. Probówki umieszczono w łaźni wodnej o temperaturze 37 °C. Po 15 minutach do każdej probówki dodano kilka kropel płynu Lugola. W probówkach 2 i 3 roztwór zabarwił się na granatowo, a w probówce 1 nie zmienił barwy.

2.1 Wyjaśnij, dlaczego w probówce 1 płyn Lugola nie zabarwił roztworu na granatowo. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Amylaza ślinowa zawarta w ślinie rozłożyła skrobię do dekstryn i maltozy, a płyn Lugola zabarwia na granatowo tylko skrobię.
Płyn Lugola barwi na granatowo skrobię. W probówce 1 amylaza ślinowa rozłożyła skrobię do krótszych cukrów (dekstryn, maltozy), więc nie było czego zabarwić.
2.2 Określ, czemu służyła probówka 2 w tym doświadczeniu. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Probówka 2 pozwalała wykazać, że skrobię rozkłada enzym (białko) zawarty w ślinie – po przegotowaniu enzym uległ denaturacji i skrobia nie została rozłożona.
Przegotowanie denaturuje enzymy. Jeśli przegotowana ślina nie rozkłada skrobi, to rozkład w probówce 1 powoduje enzym (białko) zawarty w ślinie, a nie inne jej składniki.
2.3 Wyjaśnij, dlaczego trawienie skrobi rozpoczęte w jamie ustnej zatrzymuje się po dotarciu pokarmu do żołądka. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: W żołądku panuje silnie kwaśne środowisko (kwas solny), w którym amylaza ślinowa – działająca optymalnie w pH zbliżonym do obojętnego – traci aktywność.
Amylaza ślinowa działa najlepiej w pH zbliżonym do obojętnego. W żołądku kwas solny obniża pH do ok. 1,5–2, co inaktywuje amylazę.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedzi Sprawdź swój poziom za darmo