Rozmnażanie i rozwój – zadania maturalne z biologii

Rozmnażanie i rozwój człowieka

Gametogeneza zachodzi w gonadach: spermatogeneza w kanalikach nasiennych jąder (z jednej komórki powstają cztery plemniki), oogeneza w jajnikach (z jednej komórki powstaje jedna komórka jajowa i ciałka kierunkowe). Cykl miesiączkowy regulują hormony: FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyka, który wydziela estrogeny; nagły wzrost LH wywołuje owulację, a ciałko żółte wydziela progesteron utrzymujący błonę śluzową macicy. Gdy nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zanika, spada poziom progesteronu i następuje miesiączka. Do zapłodnienia dochodzi zwykle w jajowodzie, a zarodek zagnieżdża się w macicy. Łożysko umożliwia wymianę gazów i substancji między krwią matki a płodu, bez mieszania się krwi, i wydziela hormony (hCG).

Zapamiętaj

FSH – dojrzewanie pęcherzyka, LH – owulacja i powstanie ciałka żółtego.
Progesteron utrzymuje błonę śluzową macicy i ciążę.
Zapłodnienie – zwykle w jajowodzie; zagnieżdżenie – w macicy.
Krew matki i płodu nie miesza się w łożysku.
Test ciążowy wykrywa hCG.

Typowe błędy

Twierdzenie, że krew matki płynie do płodu.
Mylenie roli FSH i LH.
Pisanie, że z jednej oocytu I rzędu powstają cztery komórki jajowe.

Wymagania podstawy programowej

XI.2.9.a rozmnażanie bezpłciowe i płciowe a zmienność
XI.2.9.b sposoby rozmnażania bezpłciowego zwierząt
XI.2.9.c istota rozmnażania płciowego
XI.2.9.d zapłodnienie zewnętrzne i wewnętrzne
XI.2.9.e budowa jaja a środowisko życia
XI.2.9.f cykle rozwojowe pasożytów; żywiciel pośredni i ostateczny
XI.2.9.g rozwój prosty i złożony
XI.2.9.h przeobrażenie zupełne i niezupełne owadów
XI.2.9.i błony płodowe owodniowców
XI.2.9.j układ rozrodczy męski i żeński człowieka
XI.2.9.k gametogeneza u człowieka
XI.2.9.l cykl menstruacyjny i jego regulacja hormonalna
XI.2.9.m syntetyczne hormony w regulacji cyklu
XI.2.9.n przebieg ciąży, łożysko, badania prenatalne
XI.2.9.o etapy ontogenezy człowieka; starzenie się

Przykładowe zadania

Zadanie 1

W pierwszej połowie cyklu miesiączkowego przysadka wydziela FSH, który pobudza dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego wydzielającego estrogeny. Gwałtowny wzrost stężenia LH w połowie cyklu wywołuje owulację. Z pozostałości pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które wydziela progesteron. Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zanika.

1.1 Wyjaśnij, dlaczego po zaniku ciałka żółtego dochodzi do menstruacji. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Po zaniku ciałka żółtego spada stężenie progesteronu, który podtrzymywał błonę śluzową macicy, dlatego błona ta złuszcza się i zostaje usunięta wraz z krwią.
Progesteron z ciałka żółtego podtrzymuje rozrośniętą błonę śluzową macicy. Gdy ciałko żółte zanika, stężenie progesteronu (i estrogenów) spada i błona śluzowa złuszcza się – następuje krwawienie miesiączkowe.
1.2 Wyjaśnij, dlaczego w czasie ciąży nie dochodzi do kolejnych owulacji. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Wysokie stężenie progesteronu i estrogenów w ciąży hamuje wydzielanie FSH i LH przez przysadkę, więc nie dojrzewają nowe pęcherzyki i nie dochodzi do owulacji.
W ciąży stężenie progesteronu i estrogenów (z ciałka żółtego, a potem z łożyska) jest wysokie. Na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamuje ono wydzielanie FSH i LH przez przysadkę, więc pęcherzyki nie dojrzewają i nie dochodzi do owulacji.
1.3 Wyjaśnij, na czym polega działanie antykoncepcji hormonalnej zawierającej syntetyczne estrogeny i progestageny. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Syntetyczne estrogeny i progestageny hamują wydzielanie FSH i LH przez przysadkę, przez co nie dojrzewają pęcherzyki jajnikowe i nie dochodzi do owulacji.
Syntetyczne hormony naśladują stan, w którym stężenie estrogenów i progesteronu jest wysokie. Hamują wydzielanie FSH i LH przez przysadkę, przez co nie dochodzi do owulacji; dodatkowo zagęszczają śluz szyjkowy.
1.4 Do zapłodnienia komórki jajowej u człowieka dochodzi najczęściej w: (1 pkt)
- A. macicy
- B. jajniku
- C. jajowodzie
- D. pochwie
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: C. jajowodzie
Komórka jajowa po owulacji trafia do jajowodu i tam najczęściej spotyka plemniki. Zygota dzieli się, wędrując do macicy, gdzie zarodek zagnieżdża się w błonie śluzowej.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedzi Sprawdź swój poziom za darmo