Odporność – zadania maturalne z biologii

Odporność

Odporność nieswoista działa szybko i tak samo wobec każdego patogenu: bariery (skóra, śluz, HCl), fagocytoza (makrofagi, neutrofile), stan zapalny, gorączka, interferony. Odporność swoista dotyczy konkretnego antygenu i wymaga czasu. Limfocyty B po aktywacji przekształcają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała (odporność humoralna). Limfocyty T cytotoksyczne niszczą komórki zakażone, a pomocnicze koordynują odpowiedź (odporność komórkowa). Komórki pamięci sprawiają, że przy ponownym kontakcie odpowiedź jest szybsza i silniejsza. Szczepionka daje odporność czynną sztuczną (organizm sam wytwarza przeciwciała i pamięć), surowica – bierną sztuczną (gotowe przeciwciała, działanie natychmiastowe, ale krótkie).

Zapamiętaj

Nieswoista – szybka i ogólna; swoista – celowana, z pamięcią.
Przeciwciała wytwarzają komórki plazmatyczne powstałe z limfocytów B.
Szczepionka = odporność czynna, surowica = bierna.
Wtórna odpowiedź jest szybsza i silniejsza dzięki komórkom pamięci.
HIV niszczy limfocyty T pomocnicze, co osłabia całą odpowiedź swoistą.

Typowe błędy

Mylenie szczepionki z surowicą.
Twierdzenie, że limfocyty T wytwarzają przeciwciała.
Pisanie, że antybiotyki wzmacniają odporność.

Wymagania podstawy programowej

XI.2.2.a odporność wrodzona i nabyta, komórkowa i humoralna
XI.2.2.b czynne i bierne nabywanie odporności swoistej
XI.2.2.c narządy i komórki układu odpornościowego
XI.2.2.d mediatory układu odpornościowego (białka ostrej fazy, cytokiny)
XI.2.2.e zgodność tkankowa i transplantologia
XI.2.2.f konflikt serologiczny i przeciwciała anty-Rh
XI.2.2.g zaburzenia odporności; sytuacje wymagające immunosupresji

Przykładowe zadania

Zadanie 1

Szczepionka przeciw odrze zawiera żywe, osłabione wirusy. Niemowlę karmione piersią otrzymuje z mlekiem matki przeciwciała. Osoba ugryziona przez zwierzę podejrzane o wściekliznę otrzymuje jednocześnie gotowe przeciwciała (immunoglobulinę) oraz szczepionkę.

1.1 Określ rodzaj odporności nabytej (czynna albo bierna; naturalna albo sztuczna) w przypadku: 1) szczepienia przeciw odrze; 2) przeciwciał otrzymywanych przez niemowlę z mlekiem matki. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: 1) odporność czynna sztuczna; 2) odporność bierna naturalna.
Odporność czynna – organizm sam wytwarza przeciwciała i komórki pamięci; bierna – otrzymuje gotowe przeciwciała. Sztuczna – wywołana celowo przez człowieka (szczepionka, surowica); naturalna – bez ingerencji medycznej.
1.2 Wyjaśnij, dlaczego po ugryzieniu przez zwierzę podejrzane o wściekliznę podaje się jednocześnie gotowe przeciwciała i szczepionkę. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Gotowe przeciwciała działają natychmiast (odporność bierna), ale utrzymują się krótko. Szczepionka wywołuje odporność czynną z wytworzeniem komórek pamięci – trwałą, ale rozwijającą się dopiero po pewnym czasie. Podanie obu chroni zarówno od razu, jak i długoterminowo.
Gotowe przeciwciała chronią od razu, ale krótko, bo organizm ich nie odnawia. Szczepionka uruchamia odpowiedź czynną z komórkami pamięci, ale potrzebuje na to czasu. Razem dają ochronę natychmiastową i trwałą.
1.3 Wyjaśnij, dlaczego po ponownym kontakcie z tym samym antygenem odpowiedź immunologiczna jest szybsza i silniejsza niż za pierwszym razem. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Podczas pierwszego kontaktu powstają komórki pamięci immunologicznej (limfocyty B i T pamięci). Przy ponownym kontakcie szybko rozpoznają one antygen, namnażają się i różnicują w komórki efektorowe, np. plazmocyty, więc przeciwciała są wytwarzane szybciej i w większej ilości.
Po pierwszym kontakcie powstają limfocyty B i T pamięci. Przy kolejnym kontakcie szybko rozpoznają antygen, namnażają się, a limfocyty B różnicują się w plazmocyty – przeciwciał powstaje więcej i szybciej (odpowiedź wtórna).

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedzi Sprawdź swój poziom za darmo