Bio do MaturyDziały

Pokrycie ciała i termoregulacja – zadania maturalne z biologii

Skóra i termoregulacja

Pokrycie ciała chroni przed urazami, utratą wody i drobnoustrojami; u kręgowców tworzą je naskórek, skóra właściwa i tkanka podskórna. Wytwory naskórka to m.in. włosy, pióra, łuski gadów, paznokcie i gruczoły. Endotermy (ptaki, ssaki) utrzymują stałą temperaturę dzięki ciepłu z metabolizmu. W cieple naczynia skórne rozszerzają się, a pot odparowuje i chłodzi; w zimnie naczynia się zwężają, występuje drżenie mięśni i stroszenie włosów lub piór (izolacyjna warstwa powietrza). Ektotermy (np. gady) zależą od temperatury otoczenia i regulują ją głównie zachowaniem – wygrzewaniem się lub ukrywaniem w cieniu. W skórze pod wpływem UV powstaje witamina D₃, ale nadmierne promieniowanie uszkadza DNA i zwiększa ryzyko nowotworów skóry.

Zapamiętaj

  • Endotermy – ciepło z metabolizmu; ektotermy – z otoczenia.
  • Rozszerzenie naczyń skórnych zwiększa oddawanie ciepła.
  • Pocenie chłodzi, bo parowanie wody pochłania dużo ciepła.
  • Witamina D powstaje w skórze pod wpływem UV i reguluje gospodarkę wapniową.
  • Melanina chroni DNA komórek przed promieniowaniem UV.

Typowe błędy

  • Mylenie endotermii ze stałocieplnością u wszystkich kręgowców.
  • Twierdzenie, że ektotermy nie regulują temperatury w ogóle.
  • Pisanie, że naczynia zwężają się w cieple.

Wymagania podstawy programowej

  • XI.2.8.a rodzaje pokrycia ciała zwierząt i ich funkcje
  • XI.2.8.b budowa a funkcja skóry kręgowców
  • XI.2.8.c termoregulacja u endotermów i ektotermów
  • XI.2.8.d skóra a prowitamina D; skutki nadmiernej ekspozycji na UV

Przykładowe zadania

Zadanie 1

  1. 1.1 Pod wpływem promieniowania UV w skórze człowieka powstaje: (1 pkt)

    • A. witamina A
    • B. witamina D₃
    • C. witamina K
    • D. witamina C
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: B. witamina D₃

    Promieniowanie UVB przekształca pochodną cholesterolu w skórze w witaminę D₃, która reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową.

  2. 1.2 Podaj dwa skutki zdrowotne nadmiernej ekspozycji skóry na promieniowanie UV. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: Oparzenia słoneczne oraz zwiększone ryzyko nowotworów skóry, np. czerniaka.

    Promieniowanie UV uszkadza DNA komórek skóry i włókna tkanki łącznej.

  3. 1.3 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)

    • . Pióra ptaków pełnią funkcję termoizolacyjną.
    • . Naskórek człowieka zawiera liczne naczynia krwionośne.
    • . Gruczoły potowe biorą udział w termoregulacji.
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: true, false, true

    Naskórek jest nieunaczyniony – odżywia się przez dyfuzję z leżącej głębiej skóry właściwej, w której znajdują się naczynia krwionośne i gruczoły potowe.

Zadanie 2

  1. 2.1 Wyjaśnij, w jaki sposób pocenie się obniża temperaturę ciała. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: Pot wydzielony na skórę paruje, a parowanie wody pobiera ciepło z powierzchni ciała, co obniża jego temperaturę.

    Pot wydzielany na powierzchnię skóry paruje. Parowanie wymaga energii, którą woda pobiera z powierzchni ciała w postaci ciepła – skóra się ochładza.

  2. 2.2 Wyjaśnij, w jaki sposób zwężenie naczyń krwionośnych skóry w chłodzie pomaga utrzymać stałą temperaturę ciała. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: Zwężenie naczyń skóry zmniejsza przepływ ciepłej krwi przez powierzchnię ciała, więc mniej ciepła jest oddawane do otoczenia.

    Ciepło jest tracone głównie przez skórę. Gdy naczynia skóry się zwężają, płynie przez nie mniej ciepłej krwi, więc mniej ciepła ucieka do otoczenia.

  3. 2.3 Porównaj zwierzęta endotermiczne i ektotermiczne pod względem głównego źródła ciepła ciała. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: Endotermy wytwarzają ciepło w procesach metabolicznych własnego organizmu, a ektotermy pobierają ciepło głównie z otoczenia, więc ich temperatura od niego zależy.

    Endotermy (ptaki, ssaki) utrzymują stałą temperaturę dzięki ciepłu z własnego metabolizmu. Temperatura ciała ektotermów (np. gadów, płazów, ryb) zależy głównie od ciepła pobieranego z otoczenia.

  4. 2.4 Wyjaśnij, dlaczego umiarkowana ekspozycja skóry na promieniowanie słoneczne jest korzystna, a nadmierna – szkodliwa. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: W skórze pod wpływem promieniowania UV z prowitaminy powstaje witamina D, potrzebna m.in. do wchłaniania wapnia. Nadmierna ekspozycja uszkadza DNA komórek skóry, zwiększając ryzyko nowotworów skóry (np. czerniaka), oraz powoduje oparzenia.

    Pod wpływem UV-B w skórze z prowitaminy (pochodnej cholesterolu) powstaje witamina D. Nadmiar UV uszkadza jednak DNA komórek skóry, co może prowadzić do nowotworów (np. czerniaka), a także powoduje oparzenia i przyspiesza starzenie się skóry.

  5. 2.5 Pokrycie ciała w postaci łusek rogowych występuje u: (1 pkt)

    • A. płazów
    • B. pierścienic
    • C. gadów
    • D. parzydełkowców
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: C. gadów

    Gady mają suchą skórę pokrytą rogowymi łuskami, które chronią przed utratą wody. Płazy mają nagą, wilgotną skórę z gruczołami śluzowymi.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedziSprawdź swój poziom za darmo

Inne tematy z tego działu