Bio do MaturyDziały

Składniki organiczne – zadania maturalne z biologii

Cukry, lipidy, białka, kwasy nukleinowe

Węglowodany: monosacharydy (glukoza, fruktoza, ryboza) to źródło energii i budulec; disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza) powstają przez wiązanie glikozydowe; polisacharydy to zapas (skrobia u roślin, glikogen u zwierząt i grzybów) lub budulec (celuloza, chityna). Lipidy: tłuszcze właściwe (glicerol + 3 kwasy tłuszczowe) to zapas energii i izolacja, fosfolipidy budują błony, steroidy (cholesterol, hormony) regulują. Białka zbudowane są z aminokwasów połączonych wiązaniem peptydowym; ich funkcję określa struktura przestrzenna, którą niszczy denaturacja. DNA i RNA to polimery nukleotydów różniące się cukrem (deoksyryboza/ryboza), zasadą (T/U) i liczbą nici.

Zapamiętaj

  • Skrobia – rośliny, glikogen – zwierzęta i grzyby, celuloza – ściana roślin, chityna – grzyby i stawonogi.
  • Wiązanie peptydowe łączy grupę karboksylową jednego aminokwasu z aminową drugiego.
  • Denaturacja niszczy strukturę II–IV rzędu, nie zrywa wiązań peptydowych.
  • Fosfolipidy: hydrofilowa główka, hydrofobowe ogony → dwuwarstwa.
  • DNA: deoksyryboza, tymina, dwie nici; RNA: ryboza, uracyl, zwykle jedna nić.

Typowe błędy

  • Twierdzenie, że denaturacja rozrywa wiązania peptydowe.
  • Mylenie skrobi z glikogenem.
  • Pisanie, że tłuszcze nasycone mają wiązania podwójne.

Wymagania podstawy programowej

  • I.2.1 budowa i znaczenie węglowodanów (wiązania glikozydowe α, β; mono-, di- i polisacharydy); doświadczenie wykazujące obecność skrobi
  • I.2.2 budowa białek (wiązania peptydowe), struktura I–IV-rzędowa, koagulacja i denaturacja, znaczenie wybranych białek
  • I.2.3 budowa lipidów (wiązania estrowe), lipidy proste i złożone, właściwości i znaczenie
  • I.2.4 porównuje skład i strukturę DNA i RNA z uwzględnieniem wiązań; znaczenie kwasów nukleinowych

Przykładowe zadania

Zadanie 1

  1. 1.1 Uzupełnij: aminokwasy w łańcuchu polipeptydowym łączą się wiązaniem ___. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: peptydowym

    Wiązanie peptydowe powstaje między grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego, z wydzieleniem cząsteczki wody.

Zadanie 2

  1. 2.1 Wiązanie peptydowe powstaje między: (1 pkt)

    • A. dwiema cząsteczkami glukozy
    • B. glicerolem a kwasem tłuszczowym
    • C. grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego
    • D. zasadą azotową a cukrem
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: C. grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego

    Podczas kondensacji grupa –COOH jednego aminokwasu łączy się z grupą –NH₂ drugiego i odłącza się cząsteczka wody. Między cukrami powstaje wiązanie glikozydowe, a między glicerolem a kwasem tłuszczowym – estrowe.

  2. 2.2 Fosfolipidy są głównym składnikiem błon biologicznych, ponieważ: (1 pkt)

    • A. są zbudowane z aminokwasów
    • B. są polisacharydami
    • C. całkowicie rozpuszczają się w wodzie
    • D. mają hydrofilową głowę i hydrofobowe ogony, dzięki czemu w wodzie tworzą dwuwarstwę
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: D. mają hydrofilową głowę i hydrofobowe ogony, dzięki czemu w wodzie tworzą dwuwarstwę

    Cząsteczka fosfolipidu jest amfipatyczna. W środowisku wodnym ogony chowają się do wnętrza, a głowy kierują się ku wodzie – samorzutnie powstaje dwuwarstwa lipidowa.

  3. 2.3 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)

    • . Glikogen jest materiałem zapasowym zwierząt i grzybów.
    • . Sacharoza jest monosacharydem.
    • . Tłuszcze są bogatym źródłem energii.
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: true, false, true

    Sacharoza to disacharyd zbudowany z glukozy i fruktozy. Z 1 g tłuszczu organizm uzyskuje ok. dwa razy więcej energii niż z 1 g cukrów.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedziSprawdź swój poziom za darmo

Inne tematy z tego działu