Składniki nieorganiczne – zadania maturalne z biologii

Zadanie 1

1. 1.1 Wysokie ciepło właściwe wody sprawia, że: (1 pkt)

   • A. organizmy wodne żyją w środowisku o stabilnej temperaturze
   • B. lód unosi się na powierzchni wody
   • C. woda dobrze rozpuszcza tłuszcze
   • D. woda nie przewodzi ciepła
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: A. organizmy wodne żyją w środowisku o stabilnej temperaturze

   Woda musi pochłonąć dużo energii, by jej temperatura wzrosła, i oddaje ją powoli. Dzięki temu zbiorniki wodne i organizmy (w dużej części zbudowane z wody) mają stabilną temperaturę.

2. 1.2 Wyjaśnij, jakie znaczenie dla organizmów żyjących w jeziorach ma to, że lód ma mniejszą gęstość niż woda w stanie ciekłym. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Lód unosi się na powierzchni i tworzy warstwę izolującą, dlatego woda pod nim nie zamarza (przy dnie ma ok. 4 °C). Organizmy wodne mogą przetrwać zimę w ciekłej wodzie.

   Woda osiąga największą gęstość w ok. 4 °C. Lód jest lżejszy, więc pływa i izoluje głębsze warstwy, które nie zamarzają.

3. 1.3 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)

   • . Magnez jest składnikiem hemu w hemoglobinie.
   • . Żelazo wchodzi w skład hemoglobiny.
   • . Jod jest składnikiem hormonów tarczycy.
   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: false, true, true

   Magnez jest atomem centralnym chlorofilu, a w hemie hemoglobiny znajduje się żelazo, które wiąże tlen. Jod buduje tyroksynę i trójjodotyroninę.

Zadanie 2

Woda ma duże ciepło właściwe i wysokie ciepło parowania. Jej cząsteczki są polarne i łączą się ze sobą wiązaniami wodorowymi. Lód ma mniejszą gęstość niż woda w stanie ciekłym, a woda ma największą gęstość w temperaturze ok. 4 °C.

1. 2.1 Wyjaśnij, jakie znaczenie dla organizmów żyjących w jeziorze ma to, że lód ma mniejszą gęstość niż woda w stanie ciekłym. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Lód unosi się na powierzchni wody i tworzy warstwę izolującą, dzięki czemu jezioro nie zamarza do dna, a pod lodem utrzymuje się ciekła woda, w której organizmy mogą przetrwać zimę.

   Lód unosi się na powierzchni i izoluje wodę od mroźnego powietrza. Zbiornik nie zamarza do dna – przy dnie utrzymuje się woda o temperaturze ok. 4 °C, w której organizmy przeżywają zimę.

2. 2.2 Wyjaśnij, jakie znaczenie dla utrzymania stałej temperatury ciała organizmów ma duże ciepło właściwe wody. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Woda, stanowiąca główny składnik organizmów, może pochłonąć lub oddać dużo ciepła przy niewielkiej zmianie temperatury, dlatego łagodzi wahania temperatury ciała.

   Woda stanowi większość masy organizmów. Duże ciepło właściwe oznacza, że pochłania ona dużo ciepła przy niewielkim wzroście temperatury – łagodzi więc gwałtowne zmiany temperatury ciała.

3. 2.3 Wyjaśnij, dlaczego woda jest dobrym rozpuszczalnikiem dla wielu substancji występujących w komórce. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Cząsteczki wody są polarne, więc otaczają jony i cząsteczki polarne (tworzą otoczki hydratacyjne, wiązania wodorowe), oddzielając je od siebie i rozpuszczając.

   Cząsteczki wody są polarne (dipole). Otaczają jony i cząsteczki polarne, oddziałując z nimi elektrostatycznie lub tworząc wiązania wodorowe (hydratacja), i w ten sposób je rozpuszczają.

Zadanie 3

Przypadek 1: pacjentka jest blada, szybko się męczy, ma obniżone stężenie hemoglobiny we krwi. Przypadek 2: mieszkaniec terenów górskich położonych daleko od morza ma powiększoną tarczycę (wole). Przypadek 3: u pomidora najstarsze liście żółkną między nerwami, a same nerwy pozostają zielone.

1. 3.1 Wpisz symbol pierwiastka, którego niedobór najprawdopodobniej wywołał objawy w przypadku 1: ___. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Fe

   Żelazo jest składnikiem hemu w hemoglobinie. Jego niedobór powoduje niedokrwistość (anemię) – bladość i szybkie męczenie się.

2. 3.2 Wpisz symbol pierwiastka, którego niedobór najprawdopodobniej wywołał objawy w przypadku 2: ___. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: I

   Jod jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy. Przy jego niedoborze tarczyca się powiększa (wole). Tereny górskie daleko od morza są ubogie w jod.

3. 3.3 Wpisz symbol pierwiastka, którego niedobór najprawdopodobniej wywołał objawy w przypadku 3: ___. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Mg

   Chloroza między nerwami najstarszych liści to typowy objaw niedoboru magnezu – składnika chlorofilu. Magnez jest przemieszczany ze starszych liści do młodszych, dlatego objawy zaczynają się od dołu rośliny.

4. 3.4 Wyjaśnij, dlaczego niedobór pierwiastka z przypadku 3 powoduje żółknięcie liści. (1 pkt)

   Pokaż odpowiedź

   Odpowiedź: Magnez jest składnikiem cząsteczki chlorofilu. Przy jego niedoborze powstaje za mało chlorofilu, więc liście tracą zieloną barwę i widoczne stają się żółte barwniki (karotenoidy).

   Mg jest atomem centralnym chlorofilu – bez niego barwnik nie powstaje.