Protisty – zadania maturalne z biologii

Protisty – najważniejsze

Protisty to zróżnicowana grupa eukariontów, które nie są ani roślinami, ani zwierzętami, ani grzybami. Należą tu glony (samożywne, np. okrzemki, krasnorosty, zielenice), pierwotniaki (cudzożywne, np. pantofelek, ameba) oraz organizmy miksotroficzne, jak euglena. Protisty słodkowodne mają wodniczki tętniące, bo ich cytoplazma jest hipertoniczna względem wody i woda stale napływa do komórki. Część protistów to pasożyty, np. zarodziec malarii, który rozmnaża się płciowo w komarze (żywiciel ostateczny), a bezpłciowo w człowieku (żywiciel pośredni).

Zapamiętaj

Wodniczka tętniąca = osmoregulacja u protistów słodkowodnych.
Żywiciel ostateczny to ten, w którym zachodzi rozmnażanie płciowe.
Glony planktonowe produkują dużo tlenu i są podstawą łańcuchów pokarmowych.
Euglena łączy fotosyntezę z cudzożywnością.

Typowe błędy

Pisanie, że wodniczka tętniąca służy do trawienia.
Uznanie człowieka za żywiciela ostatecznego zarodźca malarii.
Twierdzenie, że wszystkie protisty są pasożytami.

Wymagania podstawy programowej

VIII.1 formy morfologiczne protistów
VIII.2 czynności życiowe protistów
VIII.3 związek budowy protistów ze środowiskiem i trybem życia
VIII.4 cykle rozwojowe protistów i fazy jądrowe
VIII.5 choroby wywołane przez protisty – profilaktyka
VIII.6 znaczenie protistów

Przykładowe zadania

Zadanie 1

Pantofelek żyje w wodach słodkich. W jego komórce co kilkanaście sekund kurczą się wodniczki tętniące, usuwając nadmiar wody na zewnątrz.

1.1 Wyjaśnij, dlaczego wodniczki tętniące występują u pantofelka, a zwykle nie występują u protistów morskich. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Cytoplazma pantofelka jest hipertoniczna względem wody słodkiej, więc woda ciągle napływa do komórki osmotycznie i musi być usuwana – inaczej komórka by pękła. Woda morska jest zbliżona stężeniem do cytoplazmy protistów morskich, więc nadmierny napływ wody u nich nie zachodzi.
Cytoplazma pantofelka ma wyższe stężenie substancji rozpuszczonych niż woda słodka (jest wobec niej hipertoniczna), więc woda stale napływa do komórki na drodze osmozy. Woda morska jest dla protistów morskich mniej więcej izotoniczna.
1.2 Oceń, czy podane informacje o pantofelku są prawdziwe. (1 pkt)
- . Pantofelek porusza się dzięki rzęskom.
- . Pantofelek odżywia się autotroficznie dzięki chloroplastom.
- . W komórce pantofelka występują dwa rodzaje jąder: makronukleus i mikronukleus.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: true, false, true
Pantofelek jest orzęskiem – liczne rzęski służą mu do ruchu i napędzania pokarmu do cytostomu. Nie ma chloroplastów, jest cudzożywny. Makronukleus steruje bieżącymi czynnościami komórki, a mikronukleus uczestniczy w koniugacji.
1.3 Protistem zdolnym zarówno do fotosyntezy, jak i do cudzożywności jest: (1 pkt)
- A. pantofelek
- B. zarodziec malarii
- C. ameba
- D. euglena
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: D. euglena
Euglena ma chloroplasty i w świetle fotosyntetyzuje, a w ciemności może pobierać związki organiczne z otoczenia – jest miksotrofem. Pozostałe wymienione protisty są wyłącznie cudzożywne.

Zadanie 2

Pantofelek (Paramecium caudatum) żyje w wodach słodkich. Zbadano, jak często pantofelek opróżnia wodniczkę tętniącą w roztworach NaCl o różnym stężeniu. | Stężenie NaCl [%] | 0 | 0,25 | 0,5 | 0,75 | |---|---|---|---|---| | Opróżnienia wodniczki na minutę | 12 | 8 | 4 | 1 |

2.1 Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Jaki jest wpływ stężenia NaCl w środowisku na częstość opróżniania wodniczki tętniącej pantofelka?
Problem musi łączyć zmienną niezależną (stężenie NaCl) i zależną (częstość opróżniania wodniczki tętniącej).
2.2 Wyjaśnij, dlaczego wraz ze wzrostem stężenia NaCl w środowisku maleje częstość opróżniania wodniczki tętniącej pantofelka. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Wodniczka tętniąca usuwa nadmiar wody napływającej do komórki na drodze osmozy ze środowiska hipotonicznego. Wraz ze wzrostem stężenia NaCl maleje różnica stężeń między cytoplazmą a środowiskiem, więc do komórki napływa mniej wody i wodniczka opróżnia się rzadziej.
W wodzie słodkiej (środowisko hipotoniczne) woda stale napływa do komórki na drodze osmozy, a wodniczka tętniąca ją usuwa. Im wyższe stężenie soli na zewnątrz, tym mniejsza różnica stężeń i mniej wody napływa.
2.3 Wyjaśnij, dlaczego u wielu protistów żyjących w morzach wodniczki tętniące nie występują lub działają bardzo rzadko. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Woda morska jest dla nich środowiskiem zbliżonym do izotonicznego, więc woda nie napływa do komórek w nadmiarze i nie ma potrzeby jej intensywnego usuwania.
Woda morska ma stężenie zbliżone do cytoplazmy protistów (jest dla nich prawie izotoniczna), więc nie dochodzi do nadmiernego osmotycznego napływu wody.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedzi Sprawdź swój poziom za darmo