Różnorodność biologiczna i ochrona

Różnorodność biologiczna i ochrona – zadania maturalne z biologii

Bioróżnorodność i jej ochrona

Różnorodność biologiczna ma trzy poziomy: genetyczny (zmienność wewnątrz gatunku), gatunkowy i ekosystemowy. Zagrażają jej przede wszystkim niszczenie i fragmentacja siedlisk, gatunki inwazyjne, nadmierna eksploatacja, zanieczyszczenia i zmiany klimatu. Mała, izolowana populacja traci zmienność genetyczną (dryf, chów wsobny), co zmniejsza jej zdolność przystosowania się. Ochrona in situ zachowuje gatunki w ich naturalnych siedliskach (parki narodowe, rezerwaty, obszary Natura 2000, korytarze ekologiczne łączące siedliska). Ochrona ex situ odbywa się poza nimi (ogrody zoologiczne i botaniczne, banki genów i nasion) i służy m.in. restytucji – przywracaniu gatunków do natury (np. żubr). Zrównoważony rozwój zakłada korzystanie z zasobów bez odbierania tej możliwości przyszłym pokoleniom.

Zapamiętaj

Trzy poziomy: genetyczny, gatunkowy, ekosystemowy.
Fragmentacja siedlisk izoluje populacje – korytarze ekologiczne temu przeciwdziałają.
Mała populacja traci zmienność genetyczną.
In situ – w naturze; ex situ – poza naturalnym siedliskiem.
Gatunek inwazyjny to obcy gatunek, który rozprzestrzenia się kosztem rodzimych.

Typowe błędy

Ograniczanie bioróżnorodności tylko do liczby gatunków.
Mylenie ochrony in situ z ex situ.
Twierdzenie, że każdy gatunek obcy jest inwazyjny.

Wymagania podstawy programowej

XVIII.1 różnorodność genetyczna, gatunkowa i ekosystemowa
XVIII.2 czynniki kształtujące różnorodność; endemity; biomy a klimat
XVIII.3 wpływ działalności człowieka na różnorodność biologiczną
XVIII.4 restytucja i reintrodukcja gatunków
XVIII.5 formy ochrony przyrody, w tym Natura 2000
XVIII.6 współpraca międzynarodowa (CITES, Konwencja o różnorodności biologicznej, Agenda 21)
XVIII.7 istota zrównoważonego rozwoju

Przykładowe zadania

Zadanie 1

Żubr wyginął na wolności po I wojnie światowej – ostatniego dzikiego osobnika w Puszczy Białowieskiej zabito w 1919 r. Gatunek odtworzono z niewielkiej grupy zwierząt żyjących w ogrodach zoologicznych, a od 1952 r. żubry wypuszcza się do Puszczy Białowieskiej. Wszystkie współczesne żubry pochodzą od kilkunastu założycieli.

1.1 Odtworzenie populacji żubra na wolności jest przykładem: (1 pkt)
- A. introdukcji gatunku obcego
- B. restytucji gatunku
- C. eutrofizacji
- D. sukcesji pierwotnej
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: B. restytucji gatunku
Restytucja to przywrócenie gatunku, który wyginął na danym terenie (lub na wolności), m.in. przez hodowlę i ponowne wsiedlenie. Introdukcja dotyczy gatunku obcego, który wcześniej na danym terenie nie występował.
1.2 Wyjaśnij, dlaczego pochodzenie wszystkich współczesnych żubrów od niewielkiej liczby założycieli stanowi zagrożenie dla tego gatunku. (1 pkt)
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Pula genowa populacji jest bardzo uboga, a osobniki są ze sobą blisko spokrewnione. Chów wsobny zwiększa udział homozygot, więc częściej ujawniają się szkodliwe allele recesywne, a mała różnorodność genetyczna obniża odporność na choroby i zdolność przystosowania się do zmian środowiska.
Mała liczba założycieli oznacza ubogą pulę genową. Kojarzenie osobników spokrewnionych zwiększa homozygotyczność, przez co częściej ujawniają się szkodliwe allele recesywne, a populacja słabiej przystosowuje się do chorób i zmian środowiska.
1.3 Oceń, czy podane informacje dotyczące ochrony przyrody są prawdziwe. (1 pkt)
- . Ochrona bierna polega na aktywnych zabiegach, np. regularnym wykaszaniu łąk.
- . Puszcza Białowieska jest chroniona m.in. jako park narodowy i obszar Natura 2000.
- . Ochrona ex situ polega na ochronie gatunku poza jego naturalnym siedliskiem, np. w ogrodzie zoologicznym.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: false, true, true
Ochrona bierna polega na pozostawieniu przyrody procesom naturalnym; zabiegi takie jak koszenie to ochrona czynna. Białowieski Park Narodowy i obszar Natura 2000 Puszcza Białowieska chronią ten kompleks. Ogrody zoologiczne, ogrody botaniczne i banki nasion to przykłady ochrony ex situ.