Bio do MaturyDziały

Źródła wiedzy, filogeneza, antropogeneza – zadania maturalne z biologii

Dowody ewolucji i antropogeneza

Na ewolucję wskazują skamieniałości (w tym formy przejściowe, np. Archaeopteryx, Tiktaalik), narządy homologiczne (ta sama budowa, różna funkcja – kończyna przednia kreta, nietoperza i człowieka), narządy szczątkowe (wyrostek robaczkowy, kość ogonowa) oraz podobieństwa w budowie DNA i białek. Narządy analogiczne (skrzydło ptaka i owada) mają podobną funkcję, ale różne pochodzenie – to efekt ewolucji zbieżnej. Im mniej różnic w sekwencjach, tym bliższe pokrewieństwo, co pozwala budować drzewa filogenetyczne. W ewolucji człowieka kluczowe były: dwunożność, powiększenie mózgu, wytwarzanie narzędzi i mowa. Człowiek i szympans mają wspólnego przodka – człowiek nie pochodzi od współczesnego szympansa.

Zapamiętaj

  • Homologiczne – wspólne pochodzenie; analogiczne – podobna funkcja, różne pochodzenie.
  • Mało różnic w DNA = bliskie pokrewieństwo.
  • Narządy szczątkowe świadczą o pochodzeniu od przodków, u których pełniły funkcję.
  • Dwunożność pojawiła się wcześniej niż duży mózg.
  • Człowiek i szympans mają wspólnego przodka.

Typowe błędy

  • Mylenie narządów homologicznych z analogicznymi.
  • Twierdzenie, że człowiek pochodzi od szympansa.
  • Traktowanie podobieństwa wyglądu jako dowodu pokrewieństwa bez analizy pochodzenia.

Wymagania podstawy programowej

  • XVI.1 podstawowe źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji
  • XVI.2 pokrewieństwo gatunków na podstawie drzewa filogenetycznego
  • XVI.12 radiacja adaptacyjna i ewolucja zbieżna
  • XVI.13 konwergencja i dywergencja – rozpoznawanie
  • XVI.14 formy kopalne człowiekowatych – chronologia i cechy
  • XVI.15 pokrewieństwo człowieka z innymi zwierzętami na podstawie drzewa rodowego
  • XVI.16 podobieństwa i różnice między człowiekiem a innymi naczelnymi

Przykładowe zadania

Zadanie 1

  1. 1.1 Spośród wymienionych przedstawicieli człowiekowatych najwcześniej żył: (1 pkt)

    • A. Homo erectus
    • B. Homo neanderthalensis
    • C. Australopithecus afarensis
    • D. Homo sapiens
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: C. Australopithecus afarensis

    Australopithecus afarensis żył ok. 3,9–2,9 mln lat temu, Homo erectus pojawił się ok. 1,9 mln lat temu, a neandertalczyk i człowiek rozumny znacznie później.

  2. 1.2 Oceń, czy podane informacje są prawdziwe. (1 pkt)

    • . Pojemność mózgoczaszki człowieka jest mniejsza niż szympansa.
    • . Człowiek, podobnie jak inne naczelne, ma kciuk przeciwstawny pozostałym palcom ręki.
    • . Człowiek jest jedynym współczesnym naczelnym poruszającym się stale w postawie dwunożnej.
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: false, true, true

    Mózgoczaszka człowieka mieści ok. 1300–1400 cm³, czyli około trzy razy więcej niż szympansa. Przeciwstawny kciuk łączy człowieka z innymi naczelnymi, a stała dwunożność go od nich odróżnia.

  3. 1.3 Wyjaśnij, jakie znaczenie dla przodków człowieka miało uwolnienie kończyn przednich w wyniku przejścia do dwunożności. (1 pkt)

    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: Kończyny przednie przestały służyć do chodzenia, więc mogły być wykorzystywane do przenoszenia pokarmu i potomstwa oraz do wytwarzania i używania narzędzi, co sprzyjało rozwojowi precyzyjnych ruchów ręki i mózgu.

    Dwunożność uwolniła ręce od funkcji podporowej i lokomotorycznej.

Zadanie 2

  1. 2.1 Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących ewolucji. (1 pkt)

    • . Dobór naturalny działa na fenotypy osobników.
    • . Narządy homologiczne mają wspólne pochodzenie ewolucyjne.
    • . Skrzydła ptaka i skrzydła owada są narządami homologicznymi.
    Pokaż odpowiedź

    Odpowiedź: true, true, false

    Skrzydła ptaka i owada pełnią tę samą funkcję, ale mają różne pochodzenie – to narządy analogiczne.

Ćwicz ten dział z oceną odpowiedziSprawdź swój poziom za darmo

Inne tematy z tego działu